Effectiviteit of zelfvertrouwen?

selfconfidenceGeloven in jezelf is de sleutel tot succes, zo leert menig zelfhelp guru ons. We hebben hier overigens weinig aanmoediging voor nodig. Mensen hebben onbedwingbare neiging om positieve gebeurtenissen zichzelf toe te rekenen en negatieve aan externe factoren (ik heb gewonnen omdat ik goed ben – ik heb verloren omdat de zon in mijn ogen stond). Ook onze capaciteiten schatten we te hoog in. Vrijwel iedereen vindt zichzelf een betere chauffeur dan gemiddeld, hetzelfde geld voor leiders, ouders, docenten en wie het ook nog meer gevraagd is.

Geloof in jezelf als sleutel tot succes

De verklaring voor dit soort zelfoverschatting is dat het ons het noodzakelijke zelfvertrouwen geeft om effectief te zijn. Geloven in jezelf als sleutel tot succes. Een aannemelijke verklaring. Er zit echter een probleempje aan. De neiging tot zelfoverschatting is zowel universeel als automatisch, we doen het vrijwel allemaal en zonder het door te hebben. Dit is een sterke aanwijzing dat het iets te maken heeft met het ontwerp van ons brein en dat het dus een product van evolutie is. Maar wat voor evolutionair voordeel hebben mensen bij het verkeerd inschatten van hun kansen en vermogens? Wanneer iemand zijn kansen om aan tijgers te ontsnappen te hoog inschat, neemt de kans toe dat hij een keer niet ontsnapt. Inaccurate informatie (over jezelf en de wereld) maakt je juist minder effectief. En dit is niet anders in onze moderne wereld. In een onderzoek werd bij beurshandelaren gekeken naar de mate waarin zij hun eigen controle inschatten. Wat bleek: hoe hoger de eigen controle werd ingeschat, hoe slechter ze het deden als handelaar.

Hoe kan evolutie een mechanisme inbouwen dat ons minder effectief maakt in de wereld?

Sociale propaganda

Het antwoord is sociale propaganda. Mensen hebben een groot evolutionair voordeel bij sociaal aanzien. Voor onze voorouders was je positie in de groep direct gerelateerd aan je kansen op voortplanting en overleven. We hebben daarom een evolutionair belang ons beter voor te doen dan we zijn. Maar wel op een manier die geloofwaardig is, anders verlies je juist aanzien. Veel gebeurtenissen in de wereld zijn complex en de oorzaak van succes en falen is vaak niet precies aan te wijzen. Waarom was jij vandaag succesvol in de jacht en niet je collega? Deze ambiguïteit biedt ruimte voor het ‘spinnen’ van een gebeurtenis. Wanneer we onszelf op aannemelijke wijze kunnen opwerpen als de oorzaak van (of in ieder geval een belangrijke factor in) succes, draagt dit bij aan je aanzien. Op vlakken waar minder ambiguïteit is, hebben mensen ook minder de neiging zichzelf te overschatten.

Een mooi voorbeeld van dit principe vinden we in Kuifje en de Zonnetempel. Kuifje en zijn vrienden zijn gevangen door Inca’s en door hen ter dood veroordeeld. Onze helden mogen wel zelf hun eigen executiedatum bepalen. Kuifje ondekt bij toeval dat er binnen afzienbare tijd een zonsverduistering zal zijn en vraagt die datum. Als hij, Haddock en professor Zonnebloem op de brandstapel staan, klaar om verbrand te worden, roept Kuifje de Zonnegod aan. Als de zon dan achter de maan verdwijnt buigen de Inca’s voor de almacht van Kuifje.

Jezelf voor de gek houden

Uiteraard zijn mensen beducht op dit soort opschepperij (iemand moet het aanzien wel verdienen). Om deze hobbel te nemen heeft evolutie de volgende stap in deze psychologische wapenwedloop genomen: zelfdeceptie. De meest effectieve manier om te liegen is het zelf geloven. We doen dit overigens niet expres, maar instinctief. Maar we kunnen instinct wel een handje helpen, door onszelf nog meer wijs te maken hoe geweldig we zijn.

Wat is de les van dit alles? Meer geloven in jezelf maakt je niet effectiever, eerder minder effectief. Je kunt jezelf echter wel beter verkopen en dat laatste is voor mensen vaak belangrijker. De relatie tussen performance en promotie blijkt ook lang niet zo sterk als we graag geloven. Dus het volgen van het advies van zelfhelp guru’s is zo gek nog niet. De vraag is wel of je als werkgever wilt investeren in dit soort training voor je mensen. Dat laatste is misschien minder slim.


This entry was posted in Geen categorie and tagged , , . Bookmark the permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*